Konferencja Stron 31 odbędzie się w Antalyi w dniach 9-20 listopada i zgromadzi przedstawicieli rządów i organizacji, aby dokonać przeglądu wdrażania zobowiązań klimatycznych. W tym roku Turcja i Australia podzielą się przywództwem : kraj gospodarz wyznacza kierunek działań, a Australia obejmie przewodnictwo w formalnych negocjacjach, co jest stosunkowo nietypowym rozwiązaniem.
Spotkanie odbywa się w czasie, gdy skutki globalnego ocieplenia są już odczuwalne w postaci fal upałów, pożarów i katastrof, które wystawiają na próbę zdolność reagowania państw. Dlatego też, szczyt ma być czymś więcej niż tylko ważnym ogłoszeniem, a przełożeniem porozumień osiągniętych na poprzednich szczytach na konkretne projekty i działania , ze szczególnym uwzględnieniem finansowania i adaptacji.
Co jest stawką na szczycie w Antalyi
Konferencja nie zaczyna się od zera. Porozumienie paryskie z 2015 roku wyznaczyło punkt odniesienia w postaci ograniczenia wzrostu temperatury do poziomu znacznie poniżej 2°C i dążenia do utrzymania go poniżej 1,5°C. Od tego czasu każda edycja przynosiła kolejne decyzje i zadania do realizacji, dlatego rezultatów jednego szczytu nie da się zrozumieć bez uwzględnienia poprzednich.
W Antalyi pokłada się nadzieję, że ta seria zobowiązań przełoży się na elektryfikację, sieci energetyczne, magazynowanie energii i lepsze przygotowanie miast . Prezydencja turecka przedstawiła program, którego cele nie zastępują formalnych porozumień między krajami, lecz służą raczej jako wytyczne dla działań technicznych i politycznych.
Luka emisyjna i próg 1,5°C
Najważniejszym problemem jest rozdźwięk między zaleceniami nauki a tym, co oferują plany krajowe. Organizacja Narodów Zjednoczonych szacuje, że do 2035 roku konieczna będzie redukcja o 45%, przyjmując rok 2025 jako punkt odniesienia, podczas gdy przedstawione zobowiązania doprowadziłyby do redukcji jedynie o 11–15%, nawet gdyby zostały w pełni wdrożone.
Globalne emisje praktycznie nie zmieniły się w 2025 roku w porównaniu z 2024 rokiem , a obecna trajektoria ocieplenia doprowadziłaby planetę bliżej 2,8°C do końca stulecia. Aby zmniejszyć to ryzyko, proponuje się ograniczenie szczytu do 1,7–1,8°C i powrót do 1,5°C lub mniej do 2100 roku, co wymagałoby bardzo głębokich cięć i usunięcia CO2 z atmosfery.
Nauka nie ogranicza się już do rozważań o przyszłych scenariuszach. Międzynarodowa analiza przygotowana we współpracy ze Światową Organizacją Zdrowia (WHO) łączy upały z około 710 000 zgonów w 2023 roku , z czego ponad 70% przypisuje się ociepleniu spowodowanemu działalnością człowieka. Dane te podkreślają potrzebę postawienia zdrowia w centrum globalnego kryzysu , inwestując w profilaktykę i odporność, a nie tylko w reagowanie po każdej katastrofie.
Ukryty trend to nie jedyna presja. Akumulacja gazów cieplarnianych będzie spotęgowana przez silne zjawisko El Niño , które może podnieść temperatury do nowych rekordów. To połączenie wyjaśnia, dlaczego szczyt musi zająć się zarówno redukcją emisji, jak i przygotowaniem na skutki tego zjawiska.
Elektryfikacja, odnawialne źródła energii i mierzalne cele
Jedną z najbardziej widocznych inicjatyw jest „35 za 35” , której celem jest zwiększenie udziału energii elektrycznej w końcowym zużyciu energii z nieco ponad 20% obecnie do 35% do roku 2035. Wyzwaniem jest nie tylko elektryfikacja zastosowań, ale także zapewnienie, że ta energia elektryczna będzie czysta i dostarczana z wykorzystaniem wystarczających sieci i magazynów.
Dane z sektora energii odnawialnej wskazują, że w 2024 r. czysta energia będzie stanowić 31,7% globalnej produkcji energii elektrycznej. Aby zrównoważyć ten 35-procentowy udział w końcowym zużyciu, międzynarodowa agencja szacuje, że udział energii odnawialnej powinien osiągnąć 78%, co oznacza zastąpienie paliw kopalnych i jednoczesne zwiększenie produkcji czystej energii .
Istnieje potencjał do technicznego optymizmu: od 2015 roku moce wytwórcze odnawialnych źródeł energii rosły trzy razy szybciej niż prognozowano , a tempo wdrażania fotowoltaiki – nawet siedmiokrotnie, według międzynarodowych szacunków. Wąskim gardłem nie jest już sama technologia, ale raczej szybkość instalacji i przepustowość sieci.
Plan działania uwzględnia również inne cele, takie jak zmniejszenie o połowę globalnego wzrostu ilości odpadów do 2035 roku i zmniejszenie energochłonności budynków o co najmniej 25% w tym samym czasie. Cele te wpływają na codzienne życie: mieszkalnictwo, mobilność, jakość powietrza w miastach oraz przygotowanie miast na ekstremalne zjawiska pogodowe.
Finansowanie, adaptacja i współpraca międzynarodowa
Bez finansowania zobowiązania pozostają jedynie słowami na papierze. Szczyt będzie poświęcony mobilizacji kapitału publicznego i prywatnego na projekty transformacyjne i adaptacyjne, ze szczególnym uwzględnieniem krajów rozwijających się i małych rozwijających się państw wyspiarskich, które są nieproporcjonalnie dotknięte kryzysami i dysponują mniejszymi zasobami.
Prezydencja zaproponowała tzw. Climate Implementation Bridge , aby połączyć priorytety krajowe z celami gospodarczymi i rozwojowymi oraz przyspieszyć finansowanie projektów. Nie jest to nowy fundusz, lecz platforma służąca pokonywaniu barier regulacyjnych i technicznych oraz zwiększaniu opłacalności projektów.
Komponent adaptacyjny obejmie wizję Belém-Addis , globalne wskaźniki odporności oraz dostęp do zasobów w ramach Mechanizmu Strat i Szkód. Omówiona zostanie również ochrona oceanów i społeczności narażonych na ekstremalne zjawiska pogodowe, co zyskuje na znaczeniu w negocjacjach.
Kontekst geopolityczny nie sprzyja osiągnięciu porozumienia. Stany Zjednoczone nie biorą udziału w tym spotkaniu, a Unia Europejska prezentuje mniej ambitny profil niż oczekiwano, podczas gdy Chiny zyskują na znaczeniu dzięki swojej zdolności do produkcji i eksportu czystych technologii. Różne analizy szacują, że chiński eksport paneli słonecznych i pojazdów elektrycznych w 2026 roku mógłby zapobiec emisji około 450 milionów ton CO2 rocznie , co jest wartością porównywalną z roczną emisją paliw kopalnych w Brazylii.
Wspólne przywództwo i nierównomierne wdrażanie
Model wspólnej prezydencji między Turcją a Australią będzie wymagał koordynacji organizacji, programu działań oraz formalnych negocjacji . Tydzień ministerialny, od 11 do 20 listopada, będzie kluczowym okresem dla sfinalizowania porozumień i podjęcia decyzji z ministrami środowiska, klimatu i dziedzin pokrewnych. Program tematyczny obejmuje takie zagadnienia jak żywność, rolnictwo i zdrowie; energia i transport; finanse i handel; a także dzieci, młodzież i edukacja.
Szczyt pokaże również, że transformacja postępuje w różnym tempie. Podczas gdy niektóre kraje potrafią szybko wdrażać odnawialne źródła energii i sieci energetyczne, inne potrzebują finansowania, szkoleń technicznych i stabilnych ram regulacyjnych . Ta różnica wyjaśnia, dlaczego adaptacja i finansowanie stały się sednem negocjacji, wykraczając poza nagłówki gazet.
Porozumienia międzynarodowe wyznaczają kierunek, ale ich prawdziwy wpływ pojawia się dopiero po uwzględnieniu ich w polityce publicznej, decyzjach biznesowych i inwestycjach . Dla firm może to oznaczać poprawę efektywności ich zakładów, włączenie energii odnawialnej lub transformację procesów produkcyjnych; dla obywateli oznacza to bardziej wydajne budownictwo mieszkaniowe, zróżnicowane opcje mobilności i lepiej przygotowane miasta.
Antalya będzie globalnym centrum działań klimatycznych przez kilka dni, ale najtrudniejsza część nadejdzie później: przełożenie decyzji na weryfikowalne projekty z jasnymi harmonogramami, beneficjentami i możliwymi do zmierzenia rezultatami. Przydatność COP31 będzie zależeć od tego, czy luka między deklarowanymi 11-15% a wymaganymi 45% zacznie się zmniejszać dzięki zwiększonej czystej elektryfikacji, infrastrukturze sieciowej, adaptacji i finansowaniu , a także od tego, czy każde oświadczenie będzie można zmierzyć w tonach unikniętego CO2 lub w chronionych społecznościach.
Wskaźnik