W ostatnich latach susza stała się jednym z głównych globalnych zagrożeń , powodując poważne problemy w produkcji żywności, zaopatrzeniu w wodę i światowej gospodarce. Od 2023 roku regiony na całym świecie doświadczają okresów długotrwałej suszy, która pociąga za sobą bezprecedensowe konsekwencje humanitarne, gospodarcze i środowiskowe, jak wynika z raportów koordynowanych przez organizacje międzynarodowe, takie jak ONZ, Konwencja o Zwalczaniu Pustynnienia oraz wyspecjalizowane ośrodki naukowe.
Międzynarodowi eksperci podkreślają powagę sytuacji : niedobór wody nie jest już problemem tymczasowym ani lokalnym, lecz chronicznym zagrożeniem, które postępuje po cichu i dotyka zarówno kraje rozwinięte, jak i społeczności zagrożone. Konsekwencje wpływają nie tylko na rolnictwo i hodowlę zwierząt, ale także na produkcję energii, zdrowie publiczne i stabilność społeczną, zwłaszcza na obszarach uznawanych za obszary zagrożone.
Dotknięte regiony: nierównomierny wpływ i skutki uboczne
Globalny raport opracowany przez amerykańskie Narodowe Centrum ds. Łagodzenia Skutków Suszy (NDMC), ONZ oraz Międzynarodowy Sojusz na rzecz Odporności na Suszę (IDRA) koncentruje się na Afryce, basenie Morza Śródziemnego, Ameryce Łacińskiej i znacznej części Azji jako obszarach najbardziej dotkniętych suszą. Ponad 90 milionów ludzi we wschodniej i południowej Afryce jest zagrożonych głodem lub przesiedleniem z powodu połączenia suszy i konfliktów. W krajach takich jak Zimbabwe zbiory podstawowej kukurydzy spadły o 70%, a w Zambii odnotowano krytycznie niski poziom rzek, co spowodowało masowe przerwy w dostawie prądu z powodu niedoboru wody w elektrowniach wodnych. Zmiany klimatyczne nasilają dotkliwość suszy.
W basenie Morza Śródziemnego skutki te widoczne są w postaci strat w plonach – z 50% spadkiem produkcji oliwy z oliwek w Hiszpanii – zmniejszeniem pogłowia zwierząt gospodarskich w Maroku oraz pojawieniem się zapadlisk w Turcji z powodu nadmiernej eksploatacji wód gruntowych. Południowa Europa i Północna Afryka również zmagają się z rekordowymi falami upałów i znacznym spadkiem zasobów wodnych, co zagraża bezpieczeństwu żywnościowemu i podnosi ceny podstawowych towarów.
W Ameryce Łacińskiej Amazonia odnotowała rekordowo niskie przepływy rzeczne, co pociągnęło za sobą poważne konsekwencje ekologiczne i społeczne, takie jak masowe wymieranie zagrożonych gatunków ryb i delfinów, a także zakłócenia w dostawach wody pitnej. Globalny transport i handel ucierpiały z powodu ograniczenia ruchu w Kanale Panamskim, kluczowym szlaku wodnym międzynarodowego handlu morskiego, spowodowanego brakiem wody. Zmiana lokalnych warunków wpływa na formowanie się chmur i opady deszczu.
Azja Południowo-Wschodnia również nie uniknęła tego kryzysu: produkcja kluczowych upraw, takich jak ryż, cukier i kawa, gwałtownie spadła, co podniosło ceny i zaostrzyło problemy z bezpieczeństwem żywnościowym. Co więcej, napływ słonej wody do delt, takich jak Mekong, pozbawił tysiące rodzin dostępu do wody pitnej.
El Niño i zmiana klimatu: czynniki powodujące ekstremalną suszę
Jednym z czynników, które zaostrzyły dotkliwość ostatnich susz, jest zbieżność zjawiska El Niño z globalnym ociepleniem . W latach 2023 i 2024 globalne temperatury osiągnęły rekordowo wysokie poziomy, co wydłużyło okresy suszy i nasiliło parowanie wody z gleb i zbiorników wodnych. Ma to bezpośredni wpływ na i tak już wrażliwe uprawy i ekosystemy.
Co więcej, globalne ocieplenie zmienia wzorce opadów i zwiększa częstotliwość występowania zjawisk ekstremalnych, takich jak „syndromy opadowe” – nagłe zmiany między ekstremalną suszą a powodzią – które utrudniają adaptację rolnictwa i zarządzanie zasobami naturalnymi. Antycyklon i jego wpływ na susze i ekstremalne temperatury.
Skutki społeczne i ekonomiczne: najbardziej narażeni, najbardziej dotknięci
Kryzys suszy ma bardzo nierówny wpływ społeczny . Kobiety, dzieci, rolnicy pracujący na własne potrzeby oraz osoby starsze należą do grup najbardziej narażonych. W Afryce Wschodniej wzrost liczby przymusowych małżeństw, zwłaszcza wśród dziewcząt, wiąże się z utratą zasobów ekonomicznych w dotkniętych tym problemem rodzinach. Odnotowano również wzrost niedożywienia i wskaźnika porzucania nauki.
Zagrożenia dla zdrowia mnożą się wraz z pojawianiem się ognisk chorób takich jak cholera, ostre niedożywienie i ograniczony dostęp do czystej wody. Jeśli chodzi o kwestie środowiskowe, śmiertelność dzikich zwierząt jest alarmująca: od słoni w Zimbabwe po delfiny rzeczne w Amazonii i hipopotamy w Botswanie, susza zagraża samej bioróżnorodności.
Konsekwencje ekonomiczne są również znaczące. Koszt suszy podwoił się od 2000 r. i szacuje się, że wzrośnie nawet o 110% w ciągu następnej dekady, jeśli nie zostaną podjęte żadne środki. Do najbardziej znaczących strat należą spadek produktywności rolnictwa, przerwy w dostawie prądu, rosnące ceny towarów i wysokie wydatki na infrastrukturę i zdrowie publiczne.
