W meteorologii istnieje niezliczona ilość zjawisk, które wyjaśniają wiele rzeczy, których nadal nie wiemy. Jedną z rzeczy, których nie wiemy, jak to działa, są sytuacje, w których powietrze jest cieplejsze niż zwykle, gdy wieje zachodni wiatr.
Dzieje się tak z powodu efektu fenowego. To zjawisko występuje, gdy masa ciepłego, wilgotnego powietrza jest zmuszona unieść się ponad górę. Gdy powietrze opada, jest mniej wilgotne i cieplejsze. Chcesz dowiedzieć się wszystkiego o efekcie fenowym w meteorologii?
Jak dochodzi do efektu foehna?

W Hiszpanii, gdy wiatr zachodni wieje znad Oceanu Atlantyckiego, masy powietrza muszą pokonać kilka gór. Po napotkaniu góry powietrze ma tendencję do unoszenia się, aby pokonać tę przeszkodę. Wraz ze wzrostem wysokości powietrze traci temperaturę, ponieważ gradient temperatury otoczenia oznacza, że temperatura spada wraz ze wzrostem wysokości. Po dotarciu do szczytu góry zaczyna opadać. Schodząc z góry, masa powietrza traci wilgoć, a jej temperatura wzrasta, tak że po dotarciu do powierzchni jest wyższa niż na początku wznoszenia.
Zjawisko to nazywa się efektem fenowym i występuje w Hiszpanii, gdy wieje wiatr zachodni, choć jest charakterystyczne dla niemal wszystkich obszarów górskich. Masa ciepłego powietrza unosząca się w górę rozszerza się, ponieważ ciśnienie maleje wraz z wysokością. Powoduje to ochłodzenie, a w konsekwencji ciągłą kondensację pary wodnej, co prowadzi do uwalniania ciepła utajonego. W rezultacie unoszące się powietrze powoduje powstawanie chmur i opadów. Typowa jest obecność stałych chmur stojących (na szczycie).
Zwykle efekt foehna jest związany z ruchami cyklonowymi i występuje tylko wtedy, gdy cyrkulacja powietrza jest tak silna, że jest w stanie zmusić powietrze do całkowitego przejścia przez górę w krótkim czasie.
Efekt foehna na całym świecie

Jak wspomniano wcześniej, efekt fenowy występuje w niemal wszystkich regionach górskich świata, choć jego oddziaływanie jest lokalne . Efekt fenowy występuje również w dolinach. Konsekwencją tego efektu w dolinie jest całkowite zaburzenie komfortu termicznego. Warunki temperaturowe na dnie dolin są często bardzo zmienne. Czasami zależą one od orientacji, głębokości, morfologii (czy jest to dolina rzeczna, czy lodowcowa) i innych czynników. Oprócz tych warunków, rolę odgrywają również stabilne wzorce pogodowe, które mogą powodować inwersje temperatury, zakłócające normalne zachowanie termiczne atmosfery.
Możemy zatem stwierdzić, że efekt fenowy jest w stanie zmienić poziom wilgotności w dolinach w ciągu zaledwie kilku godzin. Przeanalizujemy teraz konsekwencje efektu fenowego w różnych częściach świata.
Efekt Foehna na północ od Alp
Teoria efektu fenowego mówi nam, że gdy ciepłe, wilgotne wiatry wieją i napotykają pasmo górskie, są zmuszone do wzniesienia się, aby je pokonać. W takim przypadku para wodna w powietrzu ochładza się i skrapla, powodując opady deszczu po nawietrznej stronie pasma górskiego. To zmniejsza ogólną wilgotność powietrza, więc po stronie zawietrznej, wraz z opadaniem, staje się ono cieplejszą, suchszą masą powietrza.
Jednak teoria ta nie działa, gdy próbujemy wyjaśnić efekt fenowy w Alpach. Kiedy występuje on w pasmach alpejskich, następuje wzrost temperatury, ale nie towarzyszą mu opady na południu . Jak to możliwe? Wyjaśnienie tego zjawiska leży w fakcie, że ciepłe wiatry docierające do dolin na północ od Alp nie pochodzą w rzeczywistości ze stoków południowych, ale z wyższych wysokości. W takich przypadkach, podczas wznoszenia, masa zimnego powietrza osiąga stan stabilności statycznej, który uniemożliwia jej dotarcie do szczytu przeszkody. Tylko przez głębokie wąwozy część tego uwięzionego zimnego powietrza udaje się dotrzeć na północ jako efekt fenowy.
Ze względu na niską wilgotność powietrza w północnych Alpach, efekt fenowy tworzy spektakularne niebo i przyspiesza proces topnienia wraz z wysokimi temperaturami. Efekt fenowy może powodować różnice temperatur sięgające nawet 25 stopni Celsjusza w zimowy dzień.
Efekt foehna w Ameryce Północnej

Kiedy efekt fenowy występuje w zachodniej części Ameryki Północnej, nazywa się go chinook . Zjawisko to występuje głównie na równinach zawietrznych lub po wschodniej stronie Gór Skalistych w Stanach Zjednoczonych i Kanadzie. W Kanadzie wiatr zazwyczaj wieje w kierunku zachodnim, choć może być on modyfikowany przez ukształtowanie terenu. Chinook często zaczyna wiać przy powierzchni, gdy front arktyczny cofa się na wschód, a zmodyfikowana masa powietrza znad Oceanu Spokojnego napływa, powodując gwałtowny wzrost temperatury. Jak każdy inny wiatr fenowy, chinook jest ciepły i suchy, zazwyczaj silny i porywisty.
Działanie wiatru Chinook polega na łagodzeniu zimowego chłodu, ale jego najsilniejszym efektem jest stopienie 30 centymetrów śniegu w ciągu zaledwie kilku godzin.
Efekt Foehna w Andach
W Andach (Argentyna) wiatr powstający w wyniku efektu fenowego nazywany jest wiatrem Zonda. Ten wiatr Zonda jest również suchy i niesie pył. Pochodzi z Bieguna Południowego i po przekroczeniu Oceanu Spokojnego nagrzewa się, wznosząc się nad grzbietami górskimi na wysokości ponad 6 km nad poziomem morza. Przechodząc przez te obszary, wiatr Zonda może osiągać prędkość ponad 80 km/h.
Wiatr Zonda powstaje głównie w wyniku przemieszczania się frontów polarnych w kierunku północno-wschodnim, które następnie ocieplają się, schodząc w doliny. Ten sam mechanizm odpowiada za opady śniegu na dużych wysokościach, znane jako zamiecie śnieżne, z prędkością dochodzącą do 200 km/h. Wiatr ten jest istotny dla tego suchego regionu i jest powiązany z akumulacją śniegu na lodowcach. Efekt ten ustaje wraz z napływem zimnych mas powietrza z północnego zachodu i występuje tylko od maja do listopada.
Efekt Foehna w Hiszpanii
W Hiszpanii znane są niektóre główne wiatry. Na przykład ábrego to wiatr wiejący z południowego zachodu. Jest to wiatr łagodny i stosunkowo wilgotny. Jest dobrze znany na płaskowyżu iw Andaluzji, ponieważ jest nosicielem deszczu, bólów głowy, przeziębień i stanów depresyjnych. To właśnie wiatry jesienno-wiosennych burz są podstawą rolnictwa nawadnianego deszczem, ponieważ są jego głównym zasobem wodnym. Pochodzi z Atlantyku, z obszaru między Wyspami Kanaryjskimi a Azorami.
Innym negatywnym skutkiem, jaki przynosi ten skrót, jest to, że ze względu na niską wilgotność rozprzestrzenia pożary. Ten rodzaj wiatru jest uwarunkowany efektem foehna. Na wybrzeżu Kantabrii Ábrego otrzymuje takie nazwy, jak Viento Sur, Castellano (pochodzące z Kastylii, a więc z południa), Campurriano (pochodzące z kantabryjskiego regionu Campoo) lub „Aire de Arriba” (z La Montaña; najwyższa część z województwa). Jeśli wieje zbyt gorąco, określają go jako „osłonięty”, podczas gdy „abrilada” oznaczałaby okres kilku dni pod wpływem tego reżimu wiatrowego.
W zachodniej Asturii Ábrego jest również nazywane powietrzem kasztanowca, ponieważ gwałtownie wieje jesienią, powoduje opadanie owoców.
Efekt foehna a rolnictwo

Widzieliśmy, że efekt fenowy może powodować różnice temperatur nawet do 25 stopni Celsjusza zimą. Chociaż efekt ten ma charakter lokalny, jego wpływ na rolnictwo na danym obszarze jest dość znaczący. W miejscach, gdzie efekt fenowy jest bardziej intensywny, ponieważ powietrze staje się mniej wilgotne, a temperatura rośnie, rolnictwo w tym obszarze jest zmuszone do opierania się na uprawach na terenach suchych , ponieważ nawadnianie zwiększyłoby koszty produkcji i wyczerpało zasoby wody.
Jeśli spojrzymy na rolnictwo argentyńskie w sposób bardziej ogólny, odkryjemy, że duża część rozwija się jako rolnictwo zasilane deszczem, w ramach którego powstają produkty o niskich wymaganiach hydrologicznych. Wysiew pszenicy, soi i zwierząt gospodarskich to przykłady najbardziej charakterystycznego rolnictwa Argentyny.
Z drugiej strony w Chile obserwujemy znacznie wyższy trend w kierunku rolnictwa nawadnianego. Wynika to z różnic w częstości występowania efektu foehna na różnych obszarach.
Można już poznać dokładniej kolejne zjawisko meteorologii i jej działania wraz z konsekwencjami. Zjawisko, które choć wywołuje efekt lokalny, jest znane na całym świecie.
Wskaźnik

